Çin, insanlı Ay inişi için dört adımlı yol haritasını açıkladı: hedef 2030'dan önce

Çin, astronotlarını Ay'a indirme planının takvimini ilk kez bu kadar ayrıntılı biçimde kamuoyuyla paylaştı. Pekin'de 31 Ekim–1 Kasım 2026'da düzenlenen 7. İnsanlı Uzay Sempozyumu'nda (Manned Space Symposium) konuşan Wang Xiang, ilk insanlı inişe giden yolun hangi adımlardan oluşacağını anlattı. Wang, Çin insanlı uzay programının genel tasarım baş yardımcısı ve Ay keşif programının baş tasarımcısı. Sunumdan yansıyan bilgilere göre kampanya dört görevden oluşuyor ve son adım olan insanlı iniş "2030'dan önce" gerçekleştirilecek. Bu tarih, Çin İnsanlı Uzay Ajansı'nın (CMSA) 2023'ten beri dile getirdiği hedefle aynı. Açıklama, NASA'nın Ay'a dönüşü öne çekmek için hazırladığı hızlandırılmış Artemis planını duyurmasıyla aynı haftaya denk geldi. Böylece iki ülkenin Ay takvimi, 1960'lardan bu yana ilk kez yan yana konuşulur hale geldi.

Sempozyumda ne açıklandı?

Devlet haber ajansı Xinhua'nın aktardığına göre Wang, Çin'in Ay görevini "iki fırlatma, Ay yörüngesinde buluşma" mimarisiyle yapacağını yineledi. Plan şöyle işliyor: İki ayrı Uzun Yürüyüş 10 (Long March 10) roketi, bir yandan Lanyue (Ay'ı kucaklamak) adlı iniş aracını, öte yandan Mengzhou (düş gemisi) adlı mürettebat kapsülünü Dünya–Ay transfer yörüngesine gönderiyor. İki araç Ay yörüngesinde kenetleniyor. Mengzhou'daki üç astronottan ikisi Lanyue'ye geçerek yüzeye iniyor, bilimsel çalışmaların ardından yeniden yörüngeye çıkıyor ve kapsülle buluşuyor. Ardından üç kişilik mürettebat Mengzhou ile Dünya'ya dönüyor.

Wang'a göre uzay aracı ile iniş aracının ayrı geliştirilmesi, üretimi standartlaştırmayı ve ileride bir araç ailesi kurmayı kolaylaştırıyor. Bu yaklaşım, Çin'in mevcut roket kapasitesine ve fırlatma altyapısına da uygun. Apollo programında tek bir Satürn V roketi hem komuta modülünü hem de Ay modülünü birlikte taşıyordu. Çin ise yükü iki rokete bölüyor.

Wang ayrıca deneme planının iki temel ilkesini açıkladı. Ay yörüngesinde yapılacak işlerin mümkün olduğunca önce Dünya yörüngesinde, gerekirse Tiangong uzay istasyonu kullanılarak denenmesi; insanlı görevlerin de mümkünse önce insansız olarak uçurulması. Wang bu yaklaşımı roketler için "önce Dünya'ya yakın yörünge, sonra Ay" diye özetledi.

Dört adımlı takvim

Resmî ajans haberleri mimariyi ayrıntılı anlatsa da yıl yıl bir takvim vermedi. Tarihler, Wang'ın sunumundaki bir slayttan geliyor. Bu slayt sosyal medyada paylaşıldı, Global Times ve uzay politikası sitesi SpacePolicyOnline gibi yayınlar da aktardı. Medya raporlarına göre sıra şöyle:

• 2027 başı: Tek gövdeli, yan iticisiz Uzun Yürüyüş 10A roketiyle insansız bir Mengzhou kapsülü Dünya yörüngesine çıkacak. Bazı raporlara göre bu uçuş Tiangong istasyonuna kargo da taşıyacak.
• 2028: Üç gövdeli tam Uzun Yürüyüş 10 ile Lanyue iniş aracı insansız olarak Ay'a gidecek, yüzeye inip yeniden kalkacak.
• 2029: İki Uzun Yürüyüş 10 fırlatmasıyla insansız Mengzhou ve Lanyue Ay yörüngesinde kenetlenecek ve tüm görev baştan sona prova edilecek.
• 2030'dan önce: Üç astronotun yola çıktığı, ikisinin Ay'a indiği ilk insanlı görev.

Dikkat çeken bir ayrıntı, takvimde mürettebatlı bir deneme uçuşunun bulunmaması. ABD'nin Apollo 8'i ve bu yıl uçan Artemis II, inişten önce insanları Ay çevresine göndermişti. Çin'in planında ise astronotlar ilk Ay yolculuklarını doğrudan iniş görevinde yapacak. Bazı raporlara göre astronotlar yüzeyde yaklaşık üç gün kalacak. İnsansız Lanyue uçuşu için Çin genelinden, toplam 50 kg kütle ve 100 W güç sınırıyla ikincil bilimsel yük başvurusu da toplanıyor. İniş yeri henüz açıklanmadı.

Donanım testleri ve robotik öncüler

Sempozyumda verilen bilgiler, programın kâğıt üzerinde kalmadığını gösteren bir dizi testi de hatırlattı. Mengzhou kapsülü 17 Haziran 2025'te Jiuquan'da sıfır irtifada acil kaçış testini geçti. Bu testte kapsül, fırlatma rampasındaki bir arıza senaryosunda roketten uzaklaştırılıyor. Lanyue'nin bir deneme modeli Ağustos 2025'te Hebei eyaletindeki Huailai'de, Ay yüzeyini taklit eden bir alanda iniş ve kalkış testinden geçti. Aynı ay Wenchang'da Uzun Yürüyüş 10'un kısaltılmış bir ilk kademesi yedi motoruyla birlikte ateşlendi. Eylül 2025'te ikinci bir ateşleme testi yapıldı.

En gösterişli adım 11 Şubat 2026'da geldi. Uzun Yürüyüş 10'un deneme kademesi Wenchang'dan alçak irtifa doğrulama uçuşu yaptı. Uçuş sırasında Mengzhou'nun kaçış sistemi, roketin en yüksek aerodinamik basınçla karşılaştığı anda (max-Q) çalıştırıldı. Kayıtlara göre roket kademesi yaklaşık 105 km'ye yükseldi ve denize indi. Mengzhou'nun öncülü olan tam boyutlu bir prototip ise 2020'de Uzun Yürüyüş 5B ile yörüngeye çıkıp dönmüştü.

Uzun Yürüyüş 10, yaklaşık 90 metre boyunda, üç gövdeli ve sıvı yakıtlı bir roket. Ay'a transfer yörüngesine en az 27 ton yük göndermesi hedefleniyor. Yan iticileri olmayan 10A sürümü ise Mengzhou'yu Dünya yörüngesine ve Tiangong'a taşımak için kullanılacak. Çin, Ay yüzeyinde kullanılacak "Wangyu" (Evrene bakış) adlı astronot giysisini ve iki kişilik bir Ay gezgini geliştirdiğini de daha önce duyurmuştu.

Wang, insanlı iniş ile insansız Ay keşfinin teknoloji, altyapı ve insan kaynağını paylaştığını, Chang'e görevlerinin birikiminin insanlı programa aktarılacağını vurguladı. Bu birikim küçük değil. Chang'e 6, Haziran 2024'te Ay'ın Dünya'dan görünmeyen arka yüzünden alınan ilk örnekleri, yaklaşık 1.935 gram malzemeyi Dünya'ya getirdi. Bu, hiçbir ülkenin daha önce başaramadığı bir işti.

Sıradaki robotik görev Chang'e 7, Ay'ın Güney Kutbu'nda su buzunu araştıracak. Yörünge aracı, iniş aracı, gezgin ve gölgede kalan kraterlere sıçrayarak girecek küçük bir araçtan oluşan sonda, 23–24 Ağustos 2026 fırlatma penceresinde yola çıkacaktı. Ancak fırlatma koşulları sağlanmadığı açıklanarak ertelendi. Yeni bir tarih resmî olarak duyurulmadı, medya raporları 2027'yi işaret ediyor. Chang'e 8 ile birlikte bu görevler, Çin'in Rusya ile planladığı Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu'nun (ILRS) temelini oluşturacak.

ABD cephesi: hızlandırılmış Artemis

NASA'nın takvimi bu yıl önemli bir eşiği geçti. Artemis II, 2 Nisan 2026'da TSİ 01.35'te Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden SLS roketiyle fırlatıldı. Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch ve Kanadalı Jeremy Hansen'dan oluşan mürettebat, Ay'ın arka yüzünün yaklaşık 6.500 km yakınından geçti. Ekip, Dünya'dan 406.771 km uzaklaşarak Apollo 13'ün 1970'teki rekorunu kırdı ve 11 Nisan'da Pasifik Okyanusu'na indi. Bu, 1972'deki Apollo 17'den bu yana Ay çevresine giden ilk insanlı uçuştu.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman ve ekibi 23 Ekim'deki bir basın toplantısında programın yeniden düzenlendiğini açıkladı. NASA'nın 4 Kasım'da yayımladığı ayrıntılı açıklamaya göre yeni plan iki ana adımdan oluşuyor. 2027'de Artemis III, dört astronotla yaklaşık 14 gün sürecek bir Dünya yörüngesi görevi olacak. Bu görevde Orion kapsülü, önce Blue Origin'in Blue Moon iniş aracının, ardından SpaceX'in Starship iniş aracının deneme modelleriyle kenetlenecek. 2028'de ise Artemis IV ile astronotlar Ay yüzeyine inecek. Hem SpaceX hem Blue Origin 2028'deki inişe hazır olmayı hedefliyor, sonraki görevler de Güney Kutbu bölgesine yönelecek. Isaacman açıklamada, stratejik rakiplerin Dünya dışında kalıcı varlık peşinde olduğunu ve bu nedenle aciliyetle hareket etmek gerektiğini söyledi.

Kim önde?

Kâğıt üzerinde NASA'nın hedefi, Çin'inkinden yaklaşık bir yıl önde. Ancak iki takvimin riskleri farklı. ABD planının en kritik halkası, Starship iniş aracının Ay'a gidebilmek için Dünya yörüngesinde birden çok tanker fırlatmasıyla yakıt doldurması. SpaceX bugüne kadar tek bir aracın kendi tankları arasında yakıt aktarımını gösterdi. İki Starship arasında yörüngede yakıt aktarımı ise henüz yapılmadı ve medya raporlarına göre 2027'ye kaldı. Artemis III'ün Ay yerine Dünya yörüngesine alınması, bu belirsizliği zamana yayma çabası olarak da okunuyor. Blue Origin'in insan taşıyacak Blue Moon Mark 2 aracı da henüz Ay'a gitmedi.

Çin tarafında ise Uzun Yürüyüş 10, Mengzhou ve Lanyue'nin hiçbiri henüz yörüngeye çıkmadı. 2027'den 2029'a her yıl bir büyük adımın sorunsuz geçmesi gerekiyor. Mürettebatlı deneme uçuşunun atlanması takvimi kısaltıyor, ama ilk Ay yolculuğu sırasında karşılaşılacak sürprizlere hata payı bırakmıyor. Chang'e 7'nin ertelenmesi de en olgun programlarda bile takvimin kayabileceğini hatırlattı. Kısacası "yarışın" sonucunu bugünden kestirmek mümkün değil. Kesin olan, iki ülkenin de on yılın sonuna kadar Ay'a insan indirme konusunda ciddi olduğu.

Türkiye'nin Ay hedefi

Türkiye de bu tabloda kendi ölçeğinde bir hedefe sahip. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, 2 Kasım 2026'da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda yaptığı sunumda, Ay Araştırma Programı kapsamında geliştirilen Ay Uzay Aracı'nın yüzde 87 yerlilik oranıyla üretildiğini söyledi. Bakan'a göre aracın 2027'nin ilk aylarında fırlatılması, önce Ay yörüngesine yerleştirilmesi, ardından yüzeye indirilmesi planlanıyor. Kacır, bu görevle Türkiye'nin Ay'a kendi görevini gerçekleştiren dokuzuncu ülke olacağını belirtti. Aynı sunumda İMECE-2 uydusunun 2027'de, İMECE-3'ün 2028'de fırlatılmasının hedeflendiği de açıklandı. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı ise Ocak 2024'te Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitmişti.

Sırada ne var?

Önümüzdeki aylarda izlenecek ilk somut gösterge, Uzun Yürüyüş 10A'nın ve Mengzhou'nun 2027 başına planlanan ilk yörünge uçuşu olacak. ABD'de ise Starship'in yörüngede iki araç arasında yakıt aktarımı ve Artemis III'ün hazırlıkları belirleyici. Chang'e 7'nin yeni fırlatma tarihi de Güney Kutbu'ndaki su buzuyla ilgili ilk yerinde verileri getireceği için önemli. Her iki ülkenin hedefi de Güney Kutbu çevresi gibi bilimsel ve stratejik açıdan değerli bölgelerde kalıcı varlık kurmak. Önümüzdeki dört yıl, insanlığın 1972'den bu yana ilk kez Ay yüzeyine dönüp dönmeyeceğini ve bunu kimin önce yapacağını gösterecek.

Kaynaklar: Xinhua / CGTN, "China unveils detailed two-launch plan for first manned moon landing" (1 Kasım 2026); China Manned Space Agency (CMSA) açıklamaları; Space.com, "China lays out plans to land astronauts on the moon 'before 2030'" (5 Kasım 2026); SpacePolicyOnline, Marcia Smith (2 Kasım 2026); Gizmodo, Passant Rabie (3 Kasım 2026, Global Times'a dayanarak); Leonard David, Inside Outer Space (2 Kasım 2026, CCTV'ye dayanarak); NASA, "NASA Shares Plans to Accelerate Artemis Return to Moon" (4 Kasım 2026); NASA Artemis II görev kayıtları (Nisan 2026); TRT Haber, "Bakan Kacır yeni İMECE uyduları için tarih verdi" (Kasım 2026); Uzun Yürüyüş 10, Mengzhou, Lanyue ve Chang'e 7 görev kayıtları (Wikipedia, erişim 6 Kasım 2026). Kapak fotoğrafı: Artemis II mürettebatının 6 Nisan 2026'daki Ay geçişinde çektiği Orientale havzası (art002e012090). Fotoğraf: NASA, kamu malı.