SpaceX, Starship'in iki kademesini de kulede yakalamayı deneyecek: 15. uçuş 14 Kasım'da TSİ 01.45'te

SpaceX, dev roketi Starship'in 15. uçuşunda bugüne kadar hiçbir roket şirketinin başaramadığı bir şeyi deneyecek: Hem birinci kademe Super Heavy iticisini hem de üst kademe Starship gemisini, havalandıkları Teksas'taki Starbase üssünde fırlatma kulesinin dev kollarıyla havada yakalamak. Şirketin görev sayfasına göre uçuş en erken ABD'de 13 Kasım 2026 Cuma akşamına, Türkiye saatiyle 14 Kasım Cumartesi 01.45'e planlandı. Takvim düzenleyici onaya bağlı ve değişebilir. Plan tutarsa itici kalkıştan yaklaşık altı buçuk dakika sonra, gemi ise Dünya çevresinde yaklaşık 14 tur attıktan sonra, ertesi gece kuleye dönecek. Bu yazının hazırlandığı 10 Kasım itibarıyla uçuş henüz gerçekleşmedi; aşağıda neyin, neden ve nasıl deneneceğini anlatıyoruz.

Flight 15'te ne denenecek?

Uçuşun iki yıldızı var. İlki Booster 22 adlı Super Heavy iticisi. Üçüncü nesil (V3) bir iticinin kuleye dönüp yakalanmaya çalışılacağı ilk uçuş bu. Daha önce yalnızca birinci nesil üç itici kulede yakalanmıştı. İkincisi Ship 42 adlı Starship gemisi. Hiçbir Starship gemisi şimdiye dek kuleye geri dönmedi; önceki bütün uçuşlar okyanusa kontrollü inişle ya da kayıpla bitti.

SpaceX'in yayımladığı zaman çizelgesine göre itici, kalkıştan 2 dakika 21 saniye sonra gemiden ayrılacak, hemen ardından motorlarını yeniden yakarak Starbase'e doğru geri dönecek ve T+6 dakika 35 saniyede kule kollarına oturacak. Gemi önce, bir sorun çıkarsa kendiliğinden Hint Okyanusu'na düşecek "pasif güvenli" bir yörünge altı yola girecek. Kontrol ekibi sistemleri sağlıklı bulursa tek motoru yeniden ateşleyip yaklaşık 275 kilometre yükseklikteki yörüngeye çıkacak.

Geminin ambarında 26 Starlink V3 internet uydusu var. Bırakma işi kalkıştan 35 dakika sonra başlayıp yaklaşık 43 dakika sürecek. Uydulardan üçü kamerayla donatıldı. Bunlar, gemiden ayrıldıktan sonra Starship'in ısı kalkanını fotoğraflayacak. Görüntüler, geminin Starbase'e dönüp dönmeyeceğine karar verilirken kullanılacak.

Ardından uzun bir bekleme başlıyor. Gemi, yörüngesi Starbase'in üzerine denk gelene kadar yaklaşık 21 saat boyunca Dünya'nın çevresinde dolanacak. Bu sürede kontrolörler motorlardan tank basıncına kadar kritik sistemleri izleyecek. Hawaii yakınında iki, Şili açıklarında bir "erken bitirme" noktası belirlendi. Bir sorun görülürse gemi buralardan birinde okyanusa indirilecek.

Her şey yolunda giderse gemi T+21 saat 36 dakikada yörüngeden çıkış yakışını yapacak, Pasifik üzerinde atmosfere girecek ve kanatçıklarıyla manevra yaparak Meksika'nın kuzeyi ile Güney Teksas'ın seyrek nüfuslu bölgelerinin üzerinden Starbase'e süzülecek. SpaceX, bu sırada bölgede bir ya da birkaç ses patlaması duyulabileceğini belirtti. Son aşamada gemi yatay "karın üstü" düşüşten üç motorunu ateşleyerek dikey konuma dönecek, kuleye yaklaşırken iki, ardından tek motorla neredeyse havada asılı kalacak. Kollar kapanıp geminin ön kanatçıklarının hemen altındaki iki tutma noktasını kavradığında son motor da susacak. Planlanan yakalama anı T+22 saat 32 dakika.

Ne zaman ve nasıl izlenir?

SpaceX'in duyurduğu 75 dakikalık fırlatma penceresi Teksas saatiyle 16.45'te açılıyor. ABD'de yaz saati 1 Kasım'da bittiği için bu, eşgüdümlü evrensel zamanla (UTC) 22.45'e, Türkiye saatiyle 14 Kasım 01.45'e denk geliyor. Pencere TSİ 03.00'te kapanıyor. Roket pencerenin ilk anında havalanırsa itici yakalaması yaklaşık 01.52'de, gemi yakalaması ise 15 Kasım Pazar 00.17 civarında gerçekleşecek.

Canlı yayın kalkıştan yaklaşık 30 dakika önce, yani TSİ 01.15 dolayında SpaceX'in internet sitesinde ve şirketin X hesabında (@SpaceX) başlayacak. SpaceX, yayının gemi yakalamasına kadar süreceğini ve gemi yörüngedeyken Starlink bağlantısı sayesinde saatlerce canlı görüntü verilebileceğini duyurdu. Takvim kayarsa bu saatler de aynı oranda kayacak.

Uçuşun bir koşulu daha var: ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) onayı. Geminin bu kez nüfuslu bölgelerin üzerinden geçerek dönmesi, lisansta değişiklik gerektiriyor. SpaceX görev sayfasında uçuşun "düzenleyici onaya bağlı" olduğunu yazıyor. 10 Kasım itibarıyla FAA'nın bu değişikliği onayladığına dair bir duyuruya rastlamadık.

Dünyanın en büyük roketi: Starship V3

Starship'in üçüncü nesli yığın hâlinde yaklaşık 124,4 metre boyunda. Bu, İstanbul'daki 62,59 metrelik Galata Kulesi'nin neredeyse tam iki katı. Apollo astronotlarını Ay'a götüren Saturn V'ten de yaklaşık 14 metre uzun. Roketin 72,3 metrelik alt kısmı Super Heavy iticisi, üstündeki yaklaşık 52 metrelik bölüm ise Starship gemisi. Her ikisi de paslanmaz çelikten ve sıvı metan ile sıvı oksijen yakan Raptor motorlarıyla çalışıyor.

SpaceX'in Mayıs 2026'daki tanıtımına göre yeni Raptor 3 motorunun deniz seviyesi sürümü 250 ton-kuvvet itki üretiyor. İticideki 33 motor birlikte yaklaşık 8.250 ton-kuvvet, yani kabaca 81 meganewton eder. Bu bizim hesabımız; SpaceX yığının toplam itkisini ayrıca açıklamadı. Yine de oran çarpıcı: Saturn V'in kalkış itkisinin iki katından fazla.

V3'te yakalamayı doğrudan ilgilendiren değişiklikler de var. İticideki ızgara kanatçıkların sayısı dörtten üçe indi ama her biri yüzde 50 büyüdü. Kanatçıklar artık iticinin kulede asıldığı tutma noktası olarak da kullanılıyor. Gemide ise ileride başka Starship'lerle kenetlenmek için dört kenetlenme yuvası ve gemiden gemiye yakıt aktarımı bağlantıları yer alıyor.

"Mechazilla" ve yakalama fikri

Kuleyle yakalamanın mantığı basit: İniş bacakları ağırlık ve karmaşıklık demek. Bacakları atıp roketi doğrudan fırlatma kulesine oturtmak hem roketi hafifletiyor hem de onu yeniden uçuşa hazırlanacağı yere bırakıyor. Kulenin roketi taşıyıp yığmak için zaten var olan iki dev kolu, internette "Mechazilla", SpaceX'in kendi anlatımında ise "chopsticks" (yemek çubukları) diye anılıyor.

Fikir ilk kez 13 Ekim 2024'te, Starship'in beşinci uçuşunda sınandı ve SpaceX'in ifadesiyle ilk denemede başarıldı. Booster 12 kalkıştan dakikalar sonra kuleye döndü ve kolların arasına oturdu. Aynı numara Ocak ve Mart 2025'teki 7. ve 8. uçuşlarda tekrarlandı. Yakalanan bu iticilerden ikisi sonraki uçuşlarda yeniden kullanıldı. Mayıs 2025'teki 9. uçuşta tekrar uçan itici, deneme amaçlı farklı bir iniş profilinde parçalandı. Ekim 2025'teki 11. uçuşta ikinci kez uçan itici ise planlandığı gibi denize indi.

İnişli çıkışlı iki yıl: 2025–2026 uçuşları

Starship'in yolu düz değildi. İkinci nesil (V2) gemiler 2025'in ilk yarısında üst üste kayıplar verdi. Ocak'taki 7. uçuşta gemi, motor bölümünde çıkan yangın nedeniyle Karayipler üzerinde parçalandı. Mart'taki 8. uçuşta da benzer bir motor bölümü arızası yaşandı. Mayıs'taki 9. uçuşta gemi uzaya çıktı ama yük kapağı açılmadı, yönelim denetiminde hata çıktı ve gemiyle bağlantı, Hint Okyanusu üzerindeki dönüş sırasında kesildi.

Ağustos ve Ekim 2025'teki 10. ve 11. uçuşlar ise SpaceX'in deyişiyle bütün ana hedeflere ulaştı. Gemi ilk kez sahte Starlink uyduları bıraktı, uzayda motor yeniden ateşledi ve Hint Okyanusu'na hedeflenen noktaya kontrollü indi. Bu iki uçuşla V2 dönemi kapandı.

V3'ün sicili de karışık başladı. 22 Mayıs 2026'daki 12. uçuş, yeni nesil gemi ve iticinin, Raptor 3 motorlarının ve Starbase'deki ikinci fırlatma rampasının ilk uçuşuydu. Gemi, bir motorunu kaybetmesine karşın planlanan yolu izleyip Hint Okyanusu'na kontrollü indi; itici ise geri dönüş yakışını eksik yapıp Meksika Körfezi'ne sert çarptı. FAA bu olayı kaza olarak sınıflandırıp soruşturma istedi. Temmuz'daki 13. uçuşta gemi ilk gerçek Starlink V3 uydularını yörünge altı bir yolda bıraktı ve okyanusa bütün hâlde indi. İtici yine sert bir inişle kaybedildi.

Kırılma noktası 28 Eylül 2026'daki 14. uçuş oldu. Starship ilk kez yörüngeye girdi ve 26 Starlink V3 uydusunu çalışır hâlde bıraktı. Gemideki bir vakum motoru erken kapandığı için kontrol ekibi temkinli davrandı ve planlanan yaklaşık 10 saatlik görevi kısaltarak gemiyi Kuzey Pasifik'e indirdi. İtici ise kasıtlı olarak sınırları zorlayan bir profil uçtu ve Körfez'e kontrollü indi. SpaceNews, hem şirketin hem de dış uzmanların teknik aksaklıklara rağmen sonuçtan büyük ölçüde memnun olduğunu aktardı.

Neden önemli: Ucuz uzay, Starlink ve Ay

Bütün bu çabanın arkasında tek bir ekonomik fikir var: Uçağı her seferde çöpe atsaydık bilet fiyatları ne olurdu? SpaceX bu fikri ilk kez Falcon 9 ile sınadı. Aralık 2015'te bir Falcon 9 birinci kademesi Florida'daki iniş alanına dik olarak indi. Bugün aynı itici onlarca kez uçabiliyor; Wikipedia'daki kayıtlara göre rekor 30'u aşkın uçuşta. Türkiye de bu düzenden yararlanan ülkelerden. Türksat 5A (Ocak 2021), Türksat 5B (Aralık 2021) ve yerli üretim Türksat 6A (Temmuz 2024) uydularının üçü de Falcon 9'la fırlatıldı.

Ancak Falcon 9'un ikinci kademesi hâlâ her uçuşta kayboluyor. Starship ise iki kademesiyle birlikte tamamen yeniden kullanılmak üzere tasarlandı. Şirket, Flight 15 başarılı olursa bunun bir yörünge fırlatma sisteminin ilk kez bütünüyle geri kazanılması anlamına geleceğini söylüyor.

İlk müşteri yine SpaceX'in kendisi. Her bir Starlink V3 uydusu ağa saniyede 1 terabit kapasite ekleyecek şekilde tasarlandı. SpaceX'e göre tek Starship uçuşundaki 26 uydu, Falcon 9'la yapılan yaklaşık 10 eski nesil (V2 Mini) Starlink fırlatmasına denk kapasite taşıyor.

Asıl büyük beklenti ise Ay'da. NASA, 2021'de yaklaşık 2,89 milyar dolarlık sözleşmeyle Starship'in Ay'a inecek bir sürümünü (Starship HLS) Artemis programının insanlı iniş aracı olarak seçmişti. Ancak bu araç, Ay'a gitmeden önce Dünya yörüngesinde başka Starship'lerden yakıt almak zorunda. Kaç tanker uçuşu gerektiğine dair tahminler, Elon Musk'ın "yaklaşık sekiz" tahmininden NASA yetkililerinin 2023'te dile getirdiği on beşin üzerindeki sayılara kadar uzanıyor. Hızlı ve ucuz yakıt ikmali için de roketlerin sık uçması, yani hızla yeniden kullanılması gerekiyor. NASA Şubat 2026'da takvimi değiştirdi. Artemis III, 2027'de Dünya yörüngesinde Orion kapsülü ile ticari ay iniş araçlarını buluşturacak bir deneme görevine dönüştü. İlk insanlı Ay inişi ise 2028'e hedeflenen Artemis IV'e kaydı.

Sırada ne var?

Flight 15'in sonucu birkaç yoldan biriyle yazılacak. En iyi senaryoda iki kademe de kulede yakalanır ve SpaceX ilk kez tamamen geri kazanılmış bir yörünge roketine sahip olur. Ama ara sonuçlar da mümkün. İticinin yakalanıp geminin okyanusa yönlendirilmesi, ya da geminin dönüş koşullarını karşılayamayıp Hawaii veya Şili açıklarına indirilmesi gibi. Hem itici hem de gemi için yedek iniş seçenekleri hazır. Gemi, atmosfere girişte bir sorun çıkarsa karaya ulaşmadan parçalanacak şekilde de yönlendirilebiliyor.

Sonuç ne olursa olsun takvimin sıradaki büyük başlığı belli. SpaceX'in hedefi, V3 gemilerinde zaten bulunan kenetlenme ve yakıt aktarım donanımıyla iki Starship arasında yörüngede yakıt aktarımını göstermek. Bu, Artemis takvimi için kritik bir eşik.

Roket mühendisliğinde tam yeniden kullanılabilirlik yıllardır "kutsal kâse" olarak anılıyor. SpaceX de son görev duyurusunda bu ifadeyi kullandı. Starship'in geride bıraktığı 14 uçuş, bu hedefe giden yolun ne kadar engebeli olduğunu gösterdi: Kule kollarına oturan iticiler kadar okyanusa sert çarpanlar ve gökyüzünde parçalanan gemiler de var. 14 Kasım gecesi Türkiye'de ekran başında kalanlar, bu kez iki kademenin de geri dönüp dönmeyeceğini canlı izleyebilecek. Bu haberi uçuş gerçekleştiğinde sonuçlarıyla güncelleyeceğiz.

Kaynaklar: SpaceX, "Starship Flight 15" görev sayfası (4–7 Kasım 2026) ve "Returning Starship to the Launch Site" (7 Kasım 2026); SpaceX, "Introducing Starship V3" (12 Mayıs 2026) ve "Starship to Orbit" (15 Eylül 2026); SpaceX uçuş özetleri (2.–14. uçuşlar); SpaceNews, "SpaceX sets Nov. 13 date for Starship launch and catch" (7 Kasım 2026), "SpaceX launches first Starship V3" (Mayıs 2026) ve "SpaceX, analysts satisfied with latest Starship flight"; NASA (Saturn V, SLS ve Artemis bilgileri); Wikipedia ("SpaceX Starship", uçuş maddeleri, Türksat 5A/5B/6A, Galata Kulesi). Kapak fotoğrafı: Starship'in beşinci uçuşunda Super Heavy iticisi kuleye dönerken (13 Ekim 2024), Steve Jurvetson / Wikimedia Commons, CC BY 2.0 (kırpıldı).