İçeriğe geç

2001'den beri bilim ve teknoloji haberleri, makaleler

Pankreas kanserinde RAS ilaçları: Erken verilerde güçlü yanıt

Sağlık Haber 9 dk okuma
Pankreas kanserinde RAS ilaçları: Erken verilerde güçlü yanıt

Barselona'daki EORTC-NCI-AACR sempozyumunda sunulan iki erken faz çalışmada, RAS'ı hedefleyen ilaçlar pankreas tümörlerini küçülttü: Daraxonrasib ile kemoterapi birlikte verilen 61 yeni tanılı hastanın %60,7'sinde, yeni "moleküler yapıştırıcı" ERAS-0015 alan 25 hastanın 11'inde. Çalışmaların kontrol grubu yok; daraxonrasib ise bu yıl Faz 3 sonuçlarıyla ABD'de ve AB'de onay aldı.

Pankreas kanseri, tanı konduğunda çoğunlukla çoktan yayılmış olan ve tedaviye en zor yanıt veren kanserlerden biri. Barselona'da 18–20 Kasım 2026'da düzenlenen 38. EORTC-NCI-AACR Moleküler Hedefler ve Kanser Tedavileri Sempozyumu'nda sunulan iki çalışma, bu tabloyu değiştirmeye aday yeni bir ilaç sınıfına dikkat çekti. Her iki ilaç da pankreas tümörlerinin büyük çoğunluğunu süren RAS proteinini hedefliyor. Revolution Medicines'in geliştirdiği ve bu yıl onay alan daraxonrasib, ilk kez kemoterapiyle birlikte ilk basamak tedavide denendi; Erasca'nın "pan-RAS moleküler yapıştırıcı" olarak tanımladığı ERAS-0015 ise ilk insan çalışmasında akciğer ve pankreas tümörlerini küçülttü. Sonuçlar umut verici, ama ikisi de kontrol grubu olmayan erken faz çalışmalar; yani ilaçların standart tedaviye göre ne kadar fark yarattığını henüz göstermiyorlar.

Mide ile onikiparmak bağırsağı arasında yer alan pankreasın üç boyutlu çizimi; pankreasın baş kısmında koyu kahverengi bir tümör kitlesi ve organ boyunca uzanan pankreas kanalı
Pankreasın baş kısmında gelişen bir tümörün temsilî çizimi. Pankreas kanserlerinin %90'dan fazlasında RAS genlerinde mutasyon bulunuyor. Çizim: Scientific Animations / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kemoterapiyle birlikte ilk basamakta: RMC-GI-102

Sempozyumun 20 Kasım'daki "RAS'ı hedeflemede ilerlemeler" oturumunda (TSİ 14.00–15.30) sunulan ilk çalışma, New York'taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nden onkolog Wungki Park tarafından aktarıldı. RMC-GI-102 adlı Faz I/II çalışmada, yayılmış (metastatik) pankreas kanseri tanısı yeni konmuş ve henüz tedavi görmemiş hastalara günde bir kez ağızdan 200 mg daraxonrasib verildi. Hastalar buna ek olarak bu hastalıkta yaygın kullanılan kemoterapi ikilisini, gemsitabin ve nab-paklitakseli, her dört haftalık döngünün 1. ve 15. günlerinde damardan aldı.

28 Eylül 2026'daki veri kesimine göre 61 hasta bu kombinasyonu aldı ve ortanca izlem süresi 18,3 ay oldu. Tümör, hastaların %60,7'sinde görüntülemede belirgin biçimde küçüldü; %8,2'sinde görüntülemede tümör saptanmayacak düzeyde tam yanıt görüldü. Hastalık hastaların %90,2'sinde en azından büyümeden durdu. Hastalığın ilerlemeden geçen ortanca süresi 12,8 ay, bir yıl sonunda hayatta olan hastaların oranı ise %76,6 olarak bildirildi. Sektör yayınlarına yansıyan şirket verilerine göre yanıt veren hastalarda yanıtın ortanca süresi 11,1 aydı. Ortanca genel sağkalım henüz hesaplanabilecek olgunlukta değil.

Park'ın sunumunda verdiği tarihsel çerçeveye göre, standart kemoterapi alan bu hastaların ortanca sağkalımı yaklaşık 8,5–11,1 ay, kemoterapiyle tümör küçülmesi görülen hasta oranı %23–42 arasında; tümörler genellikle 5–6 ay içinde yeniden büyümeye başlıyor. Yayılmış pankreas kanserinde tanıdan sonra beş yıl yaşayanların oranı ise yalnız yaklaşık %3. Park, sonuçların ilk basamak tedavi için dönüştürücü olabileceğini söylemekle birlikte, çalışmanın erken faz olduğunu ve yalnız kemoterapi alan bir karşılaştırma grubu bulunmadığını özellikle vurguladı.

Yan etkiler tarafında en sık döküntü, ishal, yorgunluk ve kemoterapiye bağlı kan hücresi düşüklüğü görüldü; bunlar standart yöntemlerle yönetildi ve hastaların %5'i daraxonrasibe bağlı yan etki nedeniyle ilacı bıraktı. Aynı çalışmanın Nisan 2026'daki önceki analizinde, 40 hastanın %73'ünde tedaviye bağlı 3. derece ve üstü, yani ağır sayılan yan etki bildirilmişti. Kombinasyonun kolay bir tedavi olmadığı da bu yüzden akılda tutulmalı.

Yeni bir "moleküler yapıştırıcı": ERAS-0015

İkinci çalışma, ABD'nin Florida eyaletindeki Florida Cancer Specialists and Research Institute'tan onkolog Judy Wang tarafından sunuldu. Haziran 2025'te başlayan Faz I AURORAS-1 çalışması, Erasca'nın ERAS-0015 adlı ilacının insanlarda ilk kez denendiği çalışma. Sunulan verilere 148 hasta dahildi: 83'ü pankreas kanseri, 37'si küçük hücreli dışı akciğer kanseri hastasıydı; diğerleri bağırsak ve başka katı tümörleri olan hastalardı. Doz 2 mg'dan başlayıp 40 mg'a kadar yükseltildi ve en yüksek tolere edilebilir doza ulaşılmadı.

Günde 32 mg alan ve daha önce kemoterapi görmüş 25 pankreas kanseri hastasının 11'inde (%44) tümör doğrulanmış biçimde küçüldü. Bağışıklık ilacı ya da platin kemoterapisi sonrası hastalığı ilerlemiş beş akciğer kanseri hastasının üçünde de küçülme görüldü. Şirketin 20 Kasım'da ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) sunduğu belgeye göre pankreas grubundaki hastaların %84'ü üçüncü ya da daha sonraki basamakta tedavi görüyordu; en sık iki mutasyon tipi olan G12D ya da G12V taşıyan 13 hastada yanıt oranı %69'du. Ortanca izlem süresi dört ayın biraz üzerinde olduğu için bu yanıtların ne kadar süreceği ve sağkalıma yansıyıp yansımayacağı henüz bilinmiyor.

16–32 mg dozları alan 122 hastanın 12'sinde (%9,8) ilaca bağlı 3. derece ve üstü yan etki görüldü; en sık yan etkiler döküntü, ishal, bulantı ve ağız içi iltihabıydı. Döküntü bu hastaların %81'inde görüldü, ancak çoğu hafif ya da orta düzeydeydi. Sempozyum bülteninde yer almayan ama şirket belgesinde açıklanan önemli bir ayrıntı da var: 24 mg alan 66 yaşında bir pankreas kanseri hastası, ilaca bağlı akciğer iltihabı (pnömonit) nedeniyle hayatını kaybetti. Sempozyumun başkanı Elena Garralda da sonuçları cesaret verici bulmakla birlikte, ilacın güvenliğini ve etkisini doğrulamak için daha büyük çalışmalar gerektiğini belirtti.

RAS neden onlarca yıl "ilaçla hedeflenemez" sayıldı?

RAS, hücreye bölünme sinyali ileten küçük bir protein ve bir elektrik anahtarı gibi çalışıyor: GTP adlı moleküle bağlıyken açık, GDP'ye bağlıyken kapalı. Sağlıklı hücrede anahtar yalnız gerektiğinde açılıp kısa süre sonra kendini kapatıyor. Kanserde ise genin 12. kodonu gibi noktalarda tek bir harflik değişiklik, anahtarı açık konumda kilitliyor ve hücreye durmaksızın "büyü" komutu gidiyor. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne (NCI) göre RAS mutasyonları tüm kanserlerin yaklaşık üçte birini, pankreas kanserlerinin ise %90'dan fazlasını sürüyor.

İnsan tümöründe ilk mutant RAS geni 1982'de mesane kanseri hücrelerinde gösterildi. Buna karşın ilaç geliştirmek kırk yıla yakın başarısız kaldı. NCI'nin ifadesiyle RAS proteinlerinin yüzeyi görece düzgün ve bir ilaç molekülünün tutunabileceği belirgin bir cep yok. Kırılma 2013'te geldi: Kaliforniya Üniversitesi San Francisco'dan Kevan Shokat'ın ekibi, yalnız G12C mutasyonunda ortaya çıkan gizli bir cebi Nature'da tanımladı. Aynı yıl NCI de RAS'a odaklanan özel bir araştırma girişimi başlattı.

Mavi yüzey modeliyle gösterilen KRAS G12C proteini; proteinin bir oyuğuna yerleşmiş açık mavi renkli sotorasib molekülü, üstte turuncu GDP molekülü ve yeşil magnezyum iyonu
G12C mutasyonlu KRAS proteinine (mavi) bağlanmış sotorasib (açık mavi). Turuncu molekül, anahtarı "kapalı" tutan GDP. Bu ilaçlar yalnız G12C mutasyonunda işe yarıyor. Görsel: Fvasconcellos / Wikimedia Commons (PDB 6OIM), kamu malı

Bu keşif, Mayıs 2021'de sotorasibin ve Aralık 2022'de adagrasibin G12C mutasyonlu akciğer kanserinde ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) onayı almasının yolunu açtı. İki ilaç da anahtar kapalıyken mutant proteine kalıcı bağlanıp onu bu konumda kilitliyor. Sorun şu ki pankreas kanserinde en sık görülen mutasyonlar G12D, G12V ve G12R; G12C ise nadir. Bu yüzden pankreas hastalarının büyük çoğunluğu ilk RAS ilaçlarından yararlanamadı.

İnfografik: üç panelde RAS anahtarı; sağlıklı hücrede RAS kapalı ve açık konum arasında gidip geliyor, mutant RAS hep açık kalıp durmayan sinyal veriyor, RAS(ON) ilacı siklofilin A proteinini açık RAS'a yapıştırarak RAF'ın bağlanmasını engelliyor; altta G12C ilaçları ile RAS(ON) ilaçlarının karşılaştırması
RAS anahtarı, mutasyonun etkisi ve RAS(ON) ilaçlarının çalışma ilkesi (basitleştirilmiş şema). İnfografik: bilimveteknoloji.com (NCI 2026; NEJM 2026; Erasca AACR 2025 posteri)

Yeni kuşak: Anahtar açıkken yakalamak

Daraxonrasib ve ERAS-0015 farklı bir yol izliyor. İkisi de RAS'ı anahtar açıkken, yani GTP'ye bağlı ve sinyal verirken hedefliyor; bu yüzden "RAS(ON) inhibitörü" olarak anılıyorlar. Hücrede bol bulunan siklofilin A adlı bir yardımcı proteine bağlanıyor, ardından bu ikiliyi açık RAS'a yapıştırarak üçlü bir kompleks kuruyorlar. Ortaya çıkan yapı, RAS'ın sinyali ilettiği RAF gibi ortak proteinlerin bağlanmasını fiziksel olarak engelliyor. "Moleküler yapıştırıcı" adı bu yüzden kullanılıyor. Yöntem tek bir mutasyona bağlı olmadığı için G12D, G12V ve G12R gibi farklı mutasyonları, hatta normal RAS'ı da kapsıyor. Erasca, ERAS-0015'in siklofilin A'ya daraxonrasibden 8–21 kat daha güçlü bağlandığını laboratuvar verilerine dayanarak öne sürüyor; bunun hastalarda bir üstünlüğe dönüşüp dönüşmediği ise henüz gösterilmiş değil.

Dönüm noktası: RASolute 302 ve ilk onaylar

Barselona'daki sonuçları anlamlı kılan, daraxonrasibin bu yıl kontrollü bir çalışmada elde ettiği başarı. Faz 3 RASolute 302 çalışmasında, bir tedavi basamağından sonra hastalığı ilerlemiş 500 pankreas kanseri hastası kura ile ya günde 300 mg daraxonrasib ya da doktorun seçtiği kemoterapiyi aldı. Sonuçlar 31 Mayıs 2026'da New England Journal of Medicine'de çevrimiçi yayımlandı. Ortanca genel sağkalım daraxonrasib grubunda 13,2 ay, kemoterapi grubunda 6,7 ay oldu; ölüm riski kemoterapiye göre %60 düşüktü (tehlike oranı 0,40). Çalışmanın asıl analiz grubu olan ve katılımcıların %91,8'ini oluşturan G12 mutasyonlu hastalarda da tablo aynıydı: 13,2 aya karşı 6,6 ay. Hastalığın ilerlemeden geçen ortanca süresi 7,2 aya karşı 3,6 ay, tümörün belirgin küçüldüğü hasta oranı %30'a karşı %11'di.

Yan etkiler bu ilaç için de önemsiz değil: 3. derece ve üstü yan etki oranı daraxonrasib grubunda %61,8, kemoterapi grubunda %69,6'ydı; tedaviye bağlı yan etki nedeniyle ilacı bırakanlar ise %1,2'ye karşı %11,2'de kaldı. FDA'nın onay belgesinde deri, ağız içi ve bağırsak yan etkileri, bağırsak delinmesi ve akciğer iltihabı için uyarılar yer alıyor.

İnfografik: üstte RASolute 302 Faz 3 çalışmasında daraxonrasib ile kemoterapinin karşılaştırması, ortanca sağkalım 13,2 ve 6,7 ay, ilerlemesiz süre 7,2 ve 3,6 ay, yanıt oranı yüzde 30 ve 11; altta RMC-GI-102 için yüzde 60,7 yanıt, yüzde 8,2 tam yanıt, yüzde 90,2 hastalık kontrolü, 12,8 ay ilerlemesiz süre, yüzde 76,6 birinci yıl sağkalım; AURORAS-1 için pankreasta yüzde 44, akciğerde yüzde 60 yanıt, yüzde 9,8 ağır yan etki ve bir ölüm
Kontrollü Faz 3 çalışması ile Barselona'da sunulan iki erken faz çalışmanın temel rakamları. Alttaki sonuçların kontrol grubu yoktur. İnfografik: bilimveteknoloji.com (FDA; NEJM 2026; EORTC-NCI-AACR 2026; Erasca)

FDA, daraxonrasibi RASONQUE adıyla 26 Ağustos 2026'da, en az bir tedavi görmüş ya da çoklu kemoterapiye uygun olmayan yayılmış pankreas kanserli yetişkinler için onayladı; onay, kurumun hedef tarihinden yaklaşık altı buçuk ay önce geldi. Avrupa Komisyonu da Kasım ortasında, Avrupa İlaç Ajansı'nın 100 günü biraz aşan hızlandırılmış değerlendirmesinin ardından ilacı daha önce en az bir tedavi görmüş hastalar için onayladı. ERAS-0015 ise Ağustos 2026'da FDA'dan pankreas kanseri için "hızlı yol" (Fast Track) statüsü aldı; bu statü onay anlamına gelmiyor, yalnız geliştirme sürecini hızlandırıyor.

Rakamları okurken nelere dikkat etmeli?

Barselona'daki iki çalışmanın rakamları, RASolute 302'nin rakamlarıyla yan yana konunca çok daha parlak görünebilir; ama bu karşılaştırma yanıltıcı olur. RMC-GI-102 ilk basamakta, yani daha önce tedavi görmemiş ve genellikle daha iyi durumdaki hastalarda yapıldı; RASolute 302 ise hastalığı bir tedaviden sonra ilerlemiş hastaları kapsıyordu. Erken faz çalışmalara katılan hastalar çoğu zaman özenle seçiliyor ve kura ile oluşturulmuş bir karşılaştırma grubu olmadığında, gözlenen faydanın ne kadarının ilaçtan kaynaklandığı kesin olarak söylenemiyor. ERAS-0015 için ise yalnız 25 pankreas hastasının bir doz düzeyindeki yaklaşık dört aylık izlem verisi var. Ayrıca her iki çalışmanın sonuçları şimdilik sempozyum sunumu ve şirket açıklaması düzeyinde; hakemli bir dergide tam metin olarak yayımlanmadı. Bu yazıdaki bilgiler tedavi önerisi değildir; tedavi kararları hastanın durumuna göre hekimle birlikte verilir.

Sırada ne var?

Daraxonrasibin ilk basamaktaki yerini belirleyecek çalışma, Park'ın baş araştırmacısı olduğu küresel Faz 3 RASolute 303. Bu çalışmada daraxonrasibin tek başına ve gemsitabin/nab-paklitaksel ile birlikte kullanımı, yalnız kemoterapiyle karşılaştırılıyor. Erasca ise ERAS-0015 için ilk basamak pankreas kanserinde bir Faz 3 çalışmasını 2027'nin ilk yarısında başlatmayı, akciğer kanserinde de iki büyük çalışma yürütmeyi planlıyor; ilacın kemoterapi, bağışıklık ilacı ve başka hedefli ilaçlarla birleşimleri de ayrı kollarda deneniyor.

İnfografik zaman çizelgesi: 1982'de insan kanserinde ilk mutant RAS geni, 2013'te G12C cebinin keşfi, Mayıs 2021 sotorasib, Aralık 2022 adagrasib, Haziran 2025 AURORAS-1'in başlaması, 31 Mayıs 2026 RASolute 302'nin NEJM'de yayımlanması, Ağustos 2026 FDA onayı ve Fast Track, Kasım 2026 Avrupa Komisyonu onayı, 18–20 Kasım 2026 Barselona sempozyumu, 2027 için planlanan Faz 3 çalışmaları
RAS'ın keşfinden pankreas kanserindeki ilk onaylara uzanan yol. İnfografik: bilimveteknoloji.com (Nature 1982 ve 2013; NCI; FDA; NEJM 2026; Avrupa Komisyonu; EORTC-NCI-AACR 2026)

RAS mutasyonları yalnız pankreasla sınırlı değil; akciğer, kalın bağırsak, safra yolu, apandis ve bazı jinekolojik kanserlerde de görülüyor ve her biri için ayrı çalışmalar gerekiyor. Kırk yıl boyunca kanser biyolojisinin en bilinen ama en ulaşılamaz hedefi olan RAS'a karşı bugün elde birden fazla ilaç adayı bulunması başlı başına bir değişim. Ancak bu ilaçların yayılmış pankreas kanserini uzun süre kontrol altında tutulabilen bir hastalığa dönüştürüp dönüştüremeyeceği, önümüzdeki yıllarda açıklanacak kontrollü çalışmaların sonuçlarına bağlı.

Kaynaklar: EORTC-NCI-AACR Sempozyumu basın bültenleri, "Metastatic pancreatic cancer responds well to initial treatment with combination of daraxonrasib and chemotherapy" (19 Kasım 2026, özet 8 LBA) ve "Pan-RAS molecular glue is safe and effective" (20 Kasım 2026, Medical Xpress üzerinden); Erasca, ABD SEC 8-K bildirimi ve yatırımcı sunumu (20 Kasım 2026); Erasca AACR 2025 posteri (ERAS-0015); O'Reilly E.M. ve ark., "Daraxonrasib or Chemotherapy in Previously Treated Metastatic Pancreatic Cancer", New England Journal of Medicine 395 (2026) 325–337, DOI 10.1056/NEJMoa2605555; FDA, "FDA approves daraxonrasib for metastatic pancreatic adenocarcinoma" (26 Ağustos 2026); Avrupa Komisyonu basın açıklaması MEX/26/2471 (Kasım 2026); ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, "Taking on the RAS Challenge" (8 Ekim 2026); Targeted Oncology ve OncLive (Kasım 2026).

Kapak fotoğrafı: Pankreas tümöründen alınan insan kanser hücreleri; immünositokimyasal boyama, arka planda metil yeşili, 400 kat büyütme (1988). Dr. Lance Liotta Laboratuvarı / ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), Wikimedia Commons üzerinden, kamu malı.

Paylaş

Benzer Haberler

Tüm haberler
Astronomi

Evren

Evren ve yapısı hakkında merak ettiğiniz herşeyi bulabileceğiniz bir makale. Evrenin yaşı ve çapı gibi evren hakkında bir çok bilgiyi sizin…

MakaleArşiv
Astronomi

Güneş Sistemi

Güneş sistemi'nin yapısı ve özellikleri hakkında ayrıntılı bir makale hazırladık. Güneş sisteminde bulunana gezegenler, gök taşları ve…

MakaleArşiv
Fizik

Kuantum

Kuantum fiziği hakkında mümkün olduğunca anlaşılır bir dille ile yazılmış bir makale. Kuantum fiziği nedir? Kuantum mekaniğinin temelleri.

MakaleArşiv